RSS

ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ / EMPATHY

18 Αυγ.

Ενσυναίσθηση webΗ ενσυναίσθηση είναι ένας πολύ σημαντικός τομέας στη συναισθηματική ανάπτυξη και αγωγή. Παρόλα αυτά δεν υπάρχει ομοφωνία σε σχέση με τον ορισμό της ενσυναίσθησης. Μερικές φορές η λέξη ενσυναίσθηση (empathy) χρησιμοποιείται ως ταυτόσημος όρος με τη λέξη συμπάθεια (sympathy), γεγονός που δυσχεραίνει τον ορισμό και ερμηνεία του όρου. Κάθε διαφορετικός ορισμός που δίνεται για την ενσυναίσθηση εξαρτάται από το πώς αντιλαμβάνεται ο κάθε ερευνητής την διαδικασία της ενσυναίσθησης.

Ετυμολογία
Η αγγλική λέξη προέρχεται από την ελληνική λέξη εμπάθεια (empatheia), «φυσική αγάπη, το πάθος, μεροληψία», η οποία προέρχεται από ἐν (en), «σε, σε» + πάθος (πάθος), «πάθος» ή «υποφέρουν». Ο όρος υιοθετήθηκε από τον Hermann Lotze και Robert Vischer για να δημιουργήσουν τη γερμανική λέξη Einfühlung («αίσθηση σε»), το οποίο μεταφράστηκε από τον Edward B. Titchener στην αγγλική empathy.

(Alexithymia – Αλεξιθυμία είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζει τους ανθρώπους που έχουν δυσκολία στην κατανόηση και έκφραση των συναισθημάτων τους. Η λέξη αυτή προέρχεται από το αρχαίο ρήμα αλέξω (απομακρύνω, απωθώ αλλά και προστατεύομαι) [πρβλ. αλεξικέραυνο, αλεξίσφαιρο κλπ.] και τον «θυμό» που σημαίνει το συναίσθημα, σημαίνει δηλαδή ότι απωθώ το συναίσθημα. Τον όρο αυτό χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ο ψυχίατρος Πέτρος Συφναίος το 1973 για να μπορέσει να περιγράψει την κατάσταση που παρουσίαζαν πολλοί ασθενείς του με ψυχοσωματικά προβλήματα.)

Οι θεωρητικοί και ο ορισμός

Κάποιοι ερευνητές αντιλαμβάνονται την ενσυναίσθηση ως μια γνωστική διαδικασία παρόμοια με την υπόδυση ρόλων ή της αντίληψης της προοπτικής του άλλου. Μια δεύτερη ομάδα ερευνητών αντιλαμβάνεται την ενσυναίσθηση ως μια συναισθηματική διαδικασία και μια τρίτη ομάδα ερευνητών (κυρίως κλινικοί ψυχολόγοι) αντιλαμβάνεται την ενσυναίσθηση ως μια διαδικασία η οποία βοηθά στην πρόσκτηση πληροφοριών κατά την διάρκεια της θεραπείας. Σύμφωνα με τους Eisenberg και Strayer (1987) δεν υπάρχει σωστός και λανθασμένος ορισμός για την ενσυναίσθηση, αλλά διαφορετικοί ορισμοί.

Η Dunn (1988) υποστηρίζει ότι τα παιδιά από την πρωτοσχολική ακόμη ηλικία είναι ικανά να δείξουν ευαισθησία απέναντι στους άλλους. Η ενσυναίσθηση ορίζεται ως μια συναισθηματική αντίδραση, η οποία πηγάζει από τη συναισθηματική κατάσταση ή διάθεση κάποιου άλλου ανθρώπου (Eisenberg and Strayer, 1987). Σύμφωνα με την Weare (2000:71), το να βιώνουμε τα δικά μας συναισθήματα μας καθιστά ικανούς για την ενσυναίσθηση και στο να φανταστούμε πώς νιώθουν.

Είναι πολύ σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ της κατανόησης των συναισθημάτων ενός άλλου και της ενσυναίσθησης. Η ενσυναίσθηση απαιτεί περισσότερα από μια απλή κατανόηση των συναισθημάτων ενός άλλου ανθρώπου.  Σύμφωνα με τον Harris (1989) υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες κατανοούμε το συναίσθημα που νιώθει ο άλλος, αλλά δεν νιώθουμε το ίδιο συναίσθημα.  Είναι επίσης σημαντικό να αναφέρουμε ότι, για να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε ένα συναίσθημα, δεν αρκεί να φανταστούμε τι μπορεί να νιώθει ο άλλος, αλλά και τι πιστεύει και θέλει (Harris, 1989).
Πηγή

Η ενσυναίσθηση είναι μια δυνατότητα με πολλούς διαφορετικούς ορισμούς. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, που κυμαίνεται από: το αίσθημα μιας ανησυχίας για άλλους ανθρώπους που δημιουργεί μια επιθυμία προσφοράς βοήθειας, που μοιράζονται τις συγκινήσεις, που ταιριάζουν με τις συγκινήσεις ενός άλλου ανθρώπου ξέροντας τι σκέφτεται ή αισθάνεται το άλλο πρόσωπο, εκεί που θολώνει η διαχωριστική γραμμή μεταξύ του εαυτού και του άλλου.
Ακολουθεί ένας κατάλογος διάφορων ορισμών της ενσυναίσθησης:

# Ντάνιελ Batson: Ένα κίνητρο που προσανατολίζεται προς τον άλλο.
# D. Μ. Berger: Η ικανότητα του να γνωρίζει κάποιος συναισθηματικά τι δοκιμάζει ο άλλος  μέσα από το πλαίσιο αναφορών του άλλου ανθρώπου. Η ικανότητα να βιώνει τα συναισθήματα του άλλου ή να μπαίνει μόνος του στη θέση κάποιου άλλου.
# Jean Decety: Μια αίσθηση ομοιότητας στα συναισθήματα που βιώνονται από τον ένα και τον άλλο, χωρίς να συγχέονται τα δύο άτομα.
# Νανσύ Eisenberg: Μια συναισθηματική απάντηση που προέρχεται από την ανησυχία ή την κατανόηση της συναισθηματικής κατάστασης του άλλου, και που είναι παρόμοιο με αυτό που το άλλο πρόσωπο αισθάνεται ή θα αναμενόταν να αισθάνεται.
# Ρ. Ρ. Greenson: Το να μοιράζεσαι, να βιώνεις τα συναισθήματα ενός άλλου.
# Alvin Goldman: Η δυνατότητα να θέσει κάποιος τον εαυτό του στη διανοητική κατάσταση  ενός άλλου προσώπου κατανοώντας τις συγκινήσεις και τα συναισθήματά του.
# Martin Hoffman: Μια συναισθηματική ανταπόκριση πιο κατάλληλη για τον άλλο από ότι για τον ίδιο.
# William Ickes: Μια πολύπλοκη μορφή ψυχολογικού συμπεράσματος στο οποίο η παρατήρηση, η μνήμη, η γνώση και η αιτιολογία συνδυάζονται για να αποδοθούν διορατικά από σκέψεις και  συναισθήματα άλλων.
# Heinz Kohut: Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να σκεφτεί και να αισθανθεί κάποιος μέσα στην εσωτερική ζωή ενός άλλου.
# Carl Rogers: Να αντιληφθεί το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς του άλλου με ακρίβεια με τα συναισθηματικά συστατικά και τις έννοιες που αναφέρονται σαν να ήταν το ίδιο το πρόσωπο, αλλά χωρίς ποτέ να ξεχάσει τον όρο «σαν». Κατά συνέπεια, σημαίνει να αισθανθεί τη λύπη ή την ευχαρίστηση του άλλου σαν να είναι δικό του δεδομένο και να αντιληφθεί τις αιτίες επ’ αυτού δεδομένου ότι τις αντιλαμβάνεται, αλλά χωρίς να χάνει ποτέ την αυτογνωσία του ότι είναι “σαν“ να λυπήθηκα εγώ ή χάρηκα και ούτω καθ’ εξής.
# Roy Schafer: Η ενσυναίσθηση έχει σχέση με την εσωτερική βαθειά εμπειρία του “συμμερίζομαι και κατανοώ” τη στιγμιαία ψυχολογική κατάσταση ενός άλλου προσώπου.
# Wynn Schwartz: Αναγνωρίζουμε άλλους ως ενσυναισθησηκούς όταν νοιώθουμε ότι έχουν ενεργήσει με ακρίβεια ή κάπως αναγνώρισαν με έκδηλο ή όχι τρόπο τις αξίες ή τα κίνητρά μας, τη γνώση μας, τις δεξιότητες ή την ικανότητά μας, αλλά ακόμα περισσότερο όταν εμφανίζονται να αντιλαμβάνονται τη σημασία των πράξεών μας με έναν τρόπο που μπορούμε να ανεχτούμε το ότι αποκαλύφθηκαν (η σημασία και τα αίτια των πράξεών μας).
# Edith Stein: Ενσυναίσθηση είναι η εμπειρία της ξένης συνείδησης γενικά.
# Simon βαρώνος-Cohen (2003): Η ενσυναίσθηση πρόκειται για αυθόρμητο και φυσικό συντονισμό στις σκέψεις και συναισθήματα του άλλου, οτιδήποτε και αν είναι αυτά[…] υπάρχουν δύο σημαντικά συστατικά στοιχεία στην ενσυναίσθηση. Το πρώτο είναι το γνωστικό συστατικό: Καταλαβαίνουν τα συναισθήματα των άλλων και διαθέτουν τη ικανότητα σύλληψης της προοπτικής των […] το δεύτερο στοιχείο στην ενσυναίσθηση είναι το συναισθηματικό συστατικό. Αυτό είναι η κατάλληλη συναισθηματική απάντηση του παρατηρητή στη συναισθηματική κατάσταση ενός άλλου προσώπου.
# Khen Lampert (2005): «[Ενσυναίσθηση] είναι αυτό που συμβαίνει σε μας όταν αφήνουμε το σώμα μας… και βρισκόμαστε είτε προς στιγμήν είτε για μεγαλύτερη χρονική περίοδο στο μυαλό του άλλου. Παρατηρούμε την πραγματικότητα μέσω των ματιών του, αισθανόμαστε τις συγκινήσεις του, μοιραζόμαστε τον πόνο του.»

Δεδομένου ότι η ενσυναίσθηση σχετίζεται με την κατανόηση των συναισθηματικών καταστάσεων άλλων ανθρώπων, μπορεί να χαρακτηρισθεί παράγωγο του τρόπου που οι συγκινήσεις οι ίδιες χαρακτηρίζονται. Εάν, παραδείγματος χάριν, οι συγκινήσεις εκλαμβάνονται ως το κέντρο των σωματικών συναισθημάτων, τότε το να συλλάβει κάποιος τα σωματικά συναισθήματα του άλλου θα είναι βασικό, στην ενσυναίσθηση. Από την άλλη, εάν οι συγκινήσεις χαρακτηρίζονται σημαντικότερες από έναν συνδυασμό πεποιθήσεων και επιθυμιών, κατόπιν, το να συλλάβει κάποιος αυτές τις πεποιθήσεις και επιθυμίες θα είναι το πιο ουσιαστικό, στην ενσυναίσθηση. Η δυνατότητα να φανταστεί τον εαυτό του ως ένα άλλο πρόσωπο είναι μια περίπλοκη επινοητική διαδικασία. Εντούτοις η βασική ικανότητα να αναγνωριστούν οι συγκινήσεις είναι πιθανώς έμφυτη και μπορεί να έχει επιτευχθεί ασυναίσθητα. Ακόμα μπορεί να είναι προϊόν εκπαίδευσης και να επιτευχθεί σε διάφορους βαθμούς έντασης ή ακρίβειας.

Η ανθρώπινη ικανότητα να αναγνωριστούν τα σωματικά συναισθήματα του άλλου συσχετίζεται με τις μιμητικές ικανότητές κάποιου και φαίνεται να στηρίζεται στην έμφυτη ικανότητα που συνδέει τις κινήσεις του σώματος και τις εκφράσεις του προσώπου που βλέπει κάποιος σε κάποιον άλλο με τους εγκεφαλικούς αισθητήρες που παράγουν αυτές τις αντιστοιχήσεις της κίνησης ή της έκφρασης. Οι άνθρωποι φαίνεται να κάνουν επίσης την ίδια αυθόρμητη σύνδεση μεταξύ του τόνου της φωνής και άλλων φωνητικών εκφράσεων και του εσωτερικού συναισθήματος.

Υπερευαισθησία

Μια κοινή πηγή σύγχυσης όσον αφορά την ανάλυση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της ενσυναίσθησης και των διαταραχών του φάσματος του αυτισμού (το ASD) είναι ότι η φαινομενική έλλειψη ενσυναίσθησης μπορεί να καλύπτει τη συναισθηματική υπερευαισθησία στα συναισθήματα των άλλων. Τα άτομα με ASD μπορεί να καταστέλουν τη συναισθηματική ευαισθησία τους, προκειμένου να αποφύγουν την οδυνηρή ανατροφοδότηση. Αυτό αναφέρεται από την Phoebe Caldwell, συγγραφέα για το ASD, που γράφει:

Είναι σαφές ότι, ενώ οι άνθρωποι στο φάσμα του αυτισμού δεν μπορούν να ανταποκριθούν εύκολα στις εξωτερικές χειρονομίες / ήχους, ανταποκρίνονται πιο εύκολα αν η πρωτοβουλία της οποίας γίνονται μάρτυρες είναι ήδη μέρος του ρεπερτορίου τους. Αυτό δείχνει την επιλεκτική χρήση των εισερχόμενων πληροφοριών και όχι την απουσία αναγνώρισης. Φαίνεται ότι οι άνθρωποι με αυτισμό είναι πραγματικά αρκετά καλοί στην αναγνώριση και μίμηση, εάν η δράση που αντιλαμβάνονται είναι αυτό που έχει νόημα και σημασία για τους εγκεφάλους τους. Όσων αφορά την αποτυχία των στην ενσυναισθητική ανταπόκριση, φαίνεται ότι τουλάχιστον μερικοί άνθρωποι με αυτισμό είναι υπερευαίσθητοι στα συναισθήματα των άλλων και όχι «αλεξιθυμικοί», αλλά δεν μπορούν να διαχειριστούν την οδυνηρή ανατροφοδότηση ότι, αυτό ξεκινά μέσα στο σώμα, και ως εκ τούτου έχουν μάθει να καταστέλλουν αυτή η δυνατότητα.

Η εμφανής έλλειψη ενσυναίσθησης μπορεί επίσης να συγκαλύψει μια αδυναμία έκφρασης συμπάθειας για τους άλλους, σε αντιδιαστολή με την δυσκολία του εσωτερικού αισθήματος.

Πηγή

Βλέπε επίσης στα Αγγλικά http://cogprints.org/1042/1/preston_de_waal.html

====== = = = = = = ======= = = = = = = ======= = = = = = = =======

Ι. Ενσωματωμένη προσομοίωση: από τα κατοπτρικά νευρικά συστήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις
(Vittorio Gallese, Department of Neuroscience, University of Parma, Italy)

Ενσωματωμένη προσομοίωση: Παράλληλα με την αισθητηριακή περιγραφή του παρατηρηθέντος ερεθίσματος, εσωτερικές αναπαραστάσεις των σωματικών καταστάσεων που είναι συνδεδεμένες με πράξεις, συναισθήματα και αισθήσεις προκαλούνται στον παρατηρητή, σαν να έκανε ο ίδιος μια αντίστοιχη πράξη ή να βίωνε ένα αντίστοιχο συναίσθημα ή αίσθηση.

Κατοπτρικά νευρικά κυκλώματα: Η πιθανή νευρική συσχέτιση της ενσωματωμένης προσομοίωσης.

Νεογέννητα 18 ωρών μπορούν να αναπαράγουν κινήσεις του στόματος και του προσώπου του ενήλικα, που βρίσκεται μπροστά τους. (Meltzoff & Moore, 1977)

Προκινητικοί (κατοπτρικοί) νευρώνες στους πιθήκους Μακάκι διεγείρονται όχι μόνο όταν οι πίθηκοι εκτελούν κινήσεις χεριών, αλλά και όταν παρακολουθούν άλλους πιθήκους να εκτελούν αντίστοιχες κινήσεις.

Στους ανθρώπους οι κατοπτρικοί νευρώνες βρίσκονται στην πρόσθια έλικα του προσαγωγίου και στην πρόσθια νήσο του εγκεφάλου.

Έρευνες με λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) και διακρανιακή μαγνητική διέγερση (TMS) απέδειξαν την παρουσία των νευρώνων αυτών και στους ανθρώπους, όπως και την αντίστοιχη με τους πιθήκους λειτουργία των νευρώνων.

Ο Fogassi περιέγραψε μια κατηγορία βρεγματικών κατοπτρικών νευρώνων, που η διέγερση τους ακολουθεί συγκεκριμένη πρόθεση της πράξης, χωρίς να έχει μεσολαβήσει η εκτέλεση της πράξης.

Οι άνθρωποι ίσως χρησιμοποιούν στατιστικό προσδιορισμό των συνήθων επακολούθων μιας πράξης σε δεδομένες συνθήκες και περιβάλλον στη βάση της επαναληψιμότητας της ακολουθίας πράξης – αποτελέσματος.

Η εμπειρία της απέχθειας και η ίδια η παρακολούθηση της απέχθειας κάποιου άλλου, εκφραζόμενη με μίμηση του προσώπου του άλλου, ενεργοποιούν τους ίδιους νευρώνες της ίδιας ανατομικής περιοχής του εγκεφάλου.

ΙΙ. Η νευρωνική βάση της ενσυναίσθησης και ακριβοδικίας
(Tania Singer, UniversityCollege of London)

Ενσυναίσθηση: η διαδικασία που κινητοποιεί την προκοινωνική συμπεριφορά και μας αποτρέπει να κάνουμε κακό στους άλλους. Μας επιτρέπει να βιώσουμε πως είναι να αισθάνεται ένα άλλο πρόσωπο ένα αίσθημα ή μια αίσθηση.

Απουσία ενσυναίσθησης σε ψυχοπαθείς χωρίς ενοχές ή μεταμέλεια.

Η συναισθηματική γειτνίαση επηρεάζεται από το αίσθημα δικαίου. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να νιώσεις τη χαρά κάποιου, ο οποίος ενώ κάνει την ίδια δουλειά με σένα, λαμβάνει μεγαλύτερη αμοιβή.

Πειράματα με ζευγάρια στο ίδιο περιβάλλον πραγματοποιήθηκαν για τη μελέτη της ενσυναίσθησης στον πόνο.

  1. Δραστηριότητα στον πρωτεύοντα και δευτερεύοντα σωματο-αισθητηριακό φλοιό (οπίσθια νήσος του εγκεφάλου) ετερόπλευρα του ερεθισμένου χεριού παρατηρήθηκε μόνο στον άμεσο ερεθισμό ενός ατόμου στον πόνο.
  2. Δραστηριότητα στην πρόσθια νήσο του εγκεφάλου, στο ρύγχος της πρόσθιας έλικας του προσαγωγίου, στο στέλεχος του εγκεφάλου και στην παρεγκεφαλίδα αμφοτερόπλευρα παρατηρήθηκε όταν το ίδιο το άτομο λάμβανε πόνο ή είχε ένα σημάδι ότι κάποιος αγαπημένος του είχε εμπειρία πόνου.

Οι απαντήσεις ενσυναίσθησης επεκτείνονται σε άγνωστα άτομα και ρυθμίζονται από το συναισθηματικό δεσμό και τη γειτνίαση μεταξύ των ανθρώπων.

Πειράματα κατέδειξαν διαφορές ανάμεσα στα δυο φύλα, ως προς την εκδήλωση ενσυναίσθησης με παράμετρο την ακριβοδικία. Άντρες και γυναίκες δείχνουν εκδήλωση ενσυναίσθησης προς άγνωστα άτομα, που προηγουμένως είχαν δράσει δίκαια, ενώ οι άντρες δεν εκδηλώνουν απάντηση ενσυναίσθησης σε άτομα, που προηγουμένως είχαν δράσει άδικα.

Πιο ισχυρή η διέγερση του κερκοφόρου πυρήνα ως απάντηση σε φιλική παρά σε εχθρική γειτνίαση. (King-Casas, 2006)

Ενσυναίσθηση και αίσθημα δικαίου είναι και τα δυο κοινωνικά αισθήματα, στηρίζονται σε περισσότερο αυτόματες ακούσιες διαδικασίες. Επίσης η δραστηριότητα στην πρόσθια νήσο του εγκεφάλου και την πρόσθια έλικα του προσαγωγίου ήταν αυξημένη και στην εκδήλωση ενσυναίσθησης με τον πόνο ή την απέχθεια των άλλων, αλλά και στην άδικη συμπεριφορά.

ΙΙΙ. Πότε αναπτύσσουμε ενσυναίσθηση
(Frederique de Vignemont, Institute of Cognitive Science, France)

Κοινή συναισθηματική αναπαράσταση: η υποκειμενική εμπειρία των συναισθημάτων και η παρατήρηση κάποιου άλλου, που βιώνει το ίδιο συναίσθημα.

Αν η αυτόματη ενεργοποίηση της κοινής συναισθηματικής αναπαράστασης καταλήγει να προάγει ενσυναίσθηση, θα είμαστε σε μόνιμη συναισθηματική δίνη.

Αυτοματία των κοινών συναισθηματικών αναπαραστάσεων: ενεργοποίηση συστηματική, ανεξάρτητη από το πλαίσιο, χωρίς την ανάγκη για περαιτέρω συνθήκες πυροδότησής της.

Μίμηση: υποκείμενα κάνουν πιο πολλά λάθη και είναι πιο αργά στην εκτέλεση της κίνησης, όταν βλέπουν μια κίνηση χωρίς εσωτερική συνοχή. Η μίμηση είναι αυτόματη, αλλά συνήθως αναστέλλεται.

Μίμηση και ενσυναίσθηση εξαρτώνται και τα δυο από τις κοινές συναισθηματικές αναπαραστάσεις.

Διαφορές ενσυναίσθησης – μίμησης:

  1. Μιμούμαστε για να μαθουμε (με σκοπό). Δε μπορούμε όμως να βοηθήσουμε, παρά να μοιραστούμε τη λύπη του άλλου
  2. Η ενσυναίσθηση έχει φαινομενολογική διάσταση. Για να την καταλάβεις, πρέπει να εκφραστεί. Υπάρχει όμως ανενεργής μιμητισμός.
  3. Αυτισμός και ψυχοπαθολογικές καταστάσεις, πολλές φορές περιγράφονται ως ελλείματα ενσυναίσθησης. Δεν υπάρχει περιγραφή κάποιου, που να αναπτύσσει πάντα συμπάθεια. Από την άλλη, σε βλάβες του μετωπιαίου λοβού, τα άτομα δε μπορούν να αναστείλουν τον κινητικό μιμητισμό και μιμούνται συστηματικά όλους
  4. Πιο πολύ ενσυναίσθηση με κοντινά άτομα. Αντιγράφουμε τους πάντες.

‘Μοιράζονται’ πιο εύκολα η λύπη, ο πόνος, τα βασικά αισθήματα σχετικά με τα πιο πολύπλοκα και τα αρνητικά σχετικά με τα θετικά.

Παράγοντες που επηρεάζουν την εκδήλωση ενσυναίσθησης είναι η σχέση συναισθηματικού εκφραστή και παρατηρητή, η οικειότητα, το φύλο (οι γυναίκες πιο πολύ, οι άντρες ενδηλώνουν λιγότερη ενσυναίσθηση απέναντι σε άδικα άτομα), η αντιστοιχία-ομοιότητα-ταυτοποίηση, όπως και το γενικό προσωπικό πλαίσιο του παρατηρητή (ικανοποιημένες ανάγκες).

Πηγή

====== = = = = = = ======= = = = = = = ======= = = = = = = =======

Ψυχολογία και Ενσυναίσθηση

Ο Fairbairn (2002) περιέγραψε τη διαφορά μεταξύ συμπάθειας (sympathy) και ενσυναίσθησης (empathy) ως εξής:

Όπως η ικανότητα να αισθάνεται κανείς συμπάθεια, έτσι και η ικανότητα της συναισθηματικής ταύτισης είναι ένδειξη ανθρωπιάς και γι’ αυτό συχνά οι δύο έννοιες συγχέονται. Η συμπάθεια είναι μια συναισθηματική αντίδραση, άμεση και μη ελεγχόμενη, η οποία κατακλύζει το άτομο όταν αυτό φαντάζεται τον εαυτό του στη θέση στην οποία βρίσκεται κάποιος άλλος. Για το λόγο αυτό, μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή της παροχής φροντίδας ή να αμβλύνει ηθικές δράσεις. Η ενσυναίσθηση, από την άλλη πλευρά, αποτελεί μια ικανότητα που μαθαίνεται ή μια στάση ζωής, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην προσπάθεια να έρθει κανείς σε επαφή, να επικοινωνήσει και να κατανοήσει τους άλλους, αναφορικά με καταστάσεις τις οποίες βιώνει το άτομο καθώς και τις εμπειρίες ή τα συναισθήματα που έχει. Η ενσυναίσθηση, επομένως, δεν είναι μια υπόθεση «όλα ή τίποτε» και υπάρχει σε κάθε άτομο. Επιπλέον, ένα άτομο μπορεί να θεωρείται ότι έχει περισσότερο ή λιγότερο αναπτυγμένη ενσυναίσθηση και να έχει την τάση  να χρησιμοποιεί την ικανότητά του αυτή – ανάλογα, για παράδειγμα, με το αν αισθάνεται ευθύνη έναντι των άλλων ατόμων.

Η ενσυναίσθηση μπορεί να εκφραστεί με όρους χαράς, λύπης, ενθουσιασμού, μιζέριας, σύγχυσης και πόνου. Στα πλαίσια εργασίας που περιλαμβάνει την παροχή νοσηλευτικής φροντίδας, η ενσυναίσθηση επιτρέπει σε προσωπικό και σε ασθενείς να δουλεύουν από κοινού. Συχνά περιγράφεται ως «η ικανότητα να βλέπεις τον κόσμο με τα μάτια του άλλου», κάτι που υπονοεί ότι πρόκειται απλά για την ανάπτυξη της ικανότητας να φαντάζεσαι αυτό που κάποιος  σκέφτεται και νιώθει σε μια δεδομένη κατάσταση. Πρόκειται για μια προσπάθεια να κατανοεί κανείς, να βιώνει, να αισθάνεται πράγματα με τον ίδιο τρόπο που το κατορθώνει ένα άλλο άτομο. Είναι απίθανο βέβαια κάποιος που έχει αναπτυγμένη την ικανότητα της ενσυναίσθησης να γνωρίζει τι ακριβώς αισθάνεται ένα άλλο άτομο.

Οι πληροφορίες προέρχονται από την έκθεση του Fairbairn, G. J. (2002) με τίτλο Ethics, Empathy and Storytelling in Professional Development.  Νοσηλευτική Σχολή του Πανεπιστημίου του Glamorgan http://www95.homepage.villanova.edu/timothy.kirk/ethics,%20empathy%20and%20storytelling.pdf

Πηγή

====== = = = = = = ======= = = = = = = ======= = = = = = = =======

ενσυναίσθησηΗ ενσυναίσθηση μας καλεί σε μια μικρή προσπάθεια, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στη θέση του άλλου χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητα της δικής μας ύπαρξης.
Η ενσυναίσθηση μας παρακινεί να κάνουμε ένα μικρό βήμα, με τεράστια όμως επίδραση στις διαπροσωπικές επαφές μας.
Ενσυναίσθηση είναι η συναισθηματική ταύτιση με ένα άλλο άτομο. Η αναγνώριση και η κατανόηση της θέσης, του συναισθήματος, των σκέψεων ή της κατάστασης κάποιου άλλου. Ένα άτομο που χρησιμοποιεί την ενσυναίσθηση μπορεί να αναγνωρίσει, να αντιληφθεί και να αισθανθεί αυτό που αισθάνεται ένα άλλο άτομο.
Πηγή

Φώτο: Μπαλάφας

====== = = = = = = ======= = = = = = = ======= = = = = = = =======

Ενσυναίσθηση: πώς ο νους μας ιδιοποιείται τα αλλότρια πάθη

Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ

Τι ακριβώς συμβαίνει «μέσα» μας όταν βλέπουμε ένα γνωστό ή και άγνωστο πρόσωπο να σφαδάζει από τον πόνο ή ένα παιδάκι να κλαίει απαρηγόρητο; Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αντιλαμβανόμαστε απλώς τις εκδηλώσεις χαράς ή λύπης των άλλων, αλλά έχουμε τη δυνατότητα να βιώνουμε προσωπικά και σχεδόν σωματικά τέτοια αλλότρια συναισθήματα. Για να περιγράψει την αινιγματική ικανότητά μας να μοιραζόμαστε από κοινού και να βιώνουμε σε πρώτο πρόσωπο τα συναισθήματα ενός τρίτου προσώπου η σύγχρονη νευροψυχολογία καταφεύγει στην έννοια της «ενσυναίσθησης».

Ολοι γνωρίζουμε πόσο εξαιρετικά δύσκολο, και ενίοτε βασανιστικό, μπορεί να είναι το να περιγράψουμε με λέξεις όχι αυτό που σκεφτόμαστε αλλά αυτό που νιώθουμε. Γιατί άραγε ένα απίστευτα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης επικοινωνίας βασίζεται και τελικά συντελείται με μη λεκτικά επικοινωνιακά μέσα (όπως π.χ. με τη «γλώσσα» του σώματος);

Παρά τις «λογοκεντρικές» προκαταλήψεις μας, ο ανθρώπινος λόγος -προφορικός ή γραπτός- ίσως αποτελεί εν τέλει ένα ιδιαίτερα φτωχό και συχνά παραπλανητικό μέσο επικοινωνίας. Ακριβώς γι’ αυτό όταν μιλάμε με κάποιο πρόσωπο δεν περιοριζόμαστε μόνο στο «τι λέει» αλλά και στο «πώς το λέει». Πολύ συχνά, μάλιστα, καταλαβαίνουμε καλύτερα τι πραγματικά «θέλει να πει» από το πώς το λέει: στο αδιαφανές παιχνίδι της ανθρώπινης επικοινωνίας η γλώσσα του σώματος αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύγλωττη.

Πρόσφατες έρευνες στον χώρο της νευροψυχολογίας επιβεβαιώνουν και εξηγούν επιστημονικά αυτό που ανέκαθεν γνωρίζαμε ή μάλλον διαισθανόμασταν εμπειρικά: οι ανθρώπινες σχέσεις -διαπροσωπικές και κοινωνικές- βασίζονται και σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνονται από «μη λεκτικούς» και εν μέρει μη συνειδητούς κώδικες επικοινωνίας. Από τις ανεπαίσθητες αλλαγές στον τόνο της φωνής, στη στάση του σώματος, αλλά και από τις χειρονομίες ή από τις εκφράσεις του προσώπου του συνομιλητή μας καταλαβαίνουμε πολύ περισσότερα από όσα ο ίδιος μάς λέει ή, ενδεχομένως, από όσα θα ήθελε να καταλάβουμε.

Για να εξηγήσουν αυτή τη «μαγική» ικανότητα να ταυτιζόμαστε ή να εισδύουμε απρόσκλητοι στις «εσωτερικές» νοητικές καταστάσεις των άλλων προσώπων οι ειδικοί χρησιμοποιούν την έννοια «empathy», όρο που ορθά αποδίδεται ως «ενσυναίσθηση» και όχι βέβαια ως «συμπάθεια» ή ακόμη χειρότερα ως «εμπάθεια». Το γεγονός ότι εμείς οι άνθρωποι, όπως εξάλλου και τα περισσότερα θηλαστικά, είμαστε σε θέση να «συναισθανόμαστε», να «αντιλαμβανόμαστε» βιωματικά τα αισθήματα ενός τρίτου προσώπου αποτελεί κοινότοπη διαπίστωση. Η εξήγηση ωστόσο του γιατί και του πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό το καθημερινό «θαύμα» αποδεικνύεται, όπως θα δούμε, λιγότερο κοινότοπη.

Η μέχρι χθες κοινωνικά υποτιμημένη και παραμελημένη από την επιστήμη βιολογική μας ικανότητα για ενσυναίσθηση έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε αντικείμενο συστηματικής διερεύνησης τόσο των νευροεπιστημών όσο και της εξελικτικής ψυχολογίας. Κοινός στόχος αυτών των ερευνών είναι να αποκαλύψουν τις βιολογικές (εξελικτικές και εγκεφαλικές) προϋποθέσεις και τους νευροψυχολογικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν την εμφάνισή της.

Υπερβαίνοντας τα αυτιστικά μας όρια

Η ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς ένας επιστημονικός νεολογισμός αλλά μια θεμελιώδης νοητική λειτουργία: αναφαίρετο συστατικό στοιχείο των σχέσεών μας με τους άλλους και με τον κόσμο που μας περιβάλλει.

Η πιο πρόσφατη γενεαλογία αυτής της έννοιας θα μπορούσε να αναζητηθεί στα κείμενα των ρομαντικών συγγραφέων του δέκατου ένατου αιώνα Herder και Novalis, οι οποίοι θεωρητικοποίησαν την υπερβατική εμπειρία ενότητας της υποκειμενικής ψυχής με την αντικειμενική Φύση. Ωστόσο, μόνο μετά το 1906, με τη δημοσίευση της μονογραφίας του Γερμανού φιλόσοφου-ψυχολόγου Theodor Lipps με τίτλο «Ενσυναίσθηση και αισθητική απόλαυση», η έννοια αυτή θα αρχίσει να κάνει δειλά δειλά την εμφάνισή της στα φιλοσοφικά σαλόνια της κεντρικής Ευρώπης. Για τον Lipps η ενσυναίσθηση αποτελεί την αναγκαία συνθήκη όχι μόνο κάθε αισθητικής εμπειρίας αλλά και της βαθύτερης ενότητας του υποκειμένου με τον κόσμο.

Το επόμενο αποφασιστικό βήμα στην εξέλιξη αυτής της έννοιας θα πραγματοποιηθεί με την πρωτοποριακή φαινομενολογική προσέγγιση της Edith Stein, νεαρής μαθήτριας του μεγάλου φιλόσοφου Ε. Husserl. Το 1916 στη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Περί του προβλήματος της ενσυναίσθησης», η Stein καταφέρνει να μετατρέψει σε φιλοσοφικό πρόβλημα ό,τι μέχρι τότε ήταν ένα «βασανιστικό αίνιγμα», όπως ο ίδιος ο Χούσερλ περιέγραφε την ενσυναίσθηση. Για τη νεαρή φιλόσοφο, αντίθετα, η ενσυναίσθηση αποτελεί την εμπειρία «που βρίσκεται στη βάση όλων των μορφών μέσω των οποίων προσεγγίζουμε ένα άλλο πρόσωπο». Είναι, σύμφωνα με τη Stein, το παράδοξο ενέργημα μέσω του οποίου η αλλότρια πραγματικότητα, ό,τι εμείς δεν είμαστε, ό,τι δεν έχουμε ακόμη βιώσει ή δεν θα βιώσουμε ποτέ και ό,τι μας μεταθέτει αλλού, στο ανοίκειο, μετατρέπεται σε συστατικό στοιχείο της βαθύτερης και διευρυμένης εμπειρίας μας αυτού που υπάρχει πέρα και έξω από εμάς. Και αποτελεί ασφαλώς ειρωνεία ότι η σημαντικότερη ερευνήτρια της ενσυναίσθησης θα πέσει η ίδια θύμα της ανεπαρκούς ενσυναίσθησης των ναζί: λόγω της εβραϊκής καταγωγής της θα μεταφερθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου θα εξοντωθεί σε ένα θάλαμο αερίων.

Η φαινομενολογία της ενσυναίσθησης

Πολλές δεκαετίες αργότερα, οι πρωτοποριακές διαισθήσεις, που τόσο πρόωρα διατύπωσε στο έργο της η Stein, θα επιβεβαιωθούν από την επιστημονική μελέτη του φαινομένου της ενσυναίσθησης, και ειδικότερα από τις σχετικές ψυχολογικές, ηθολογικές και νευροβιολογικές έρευνες.

Σε ό,τι αφορά το πεδίο των ψυχολογικών ερευνών, τα τελευταία χρόνια έγινε απολύτως σαφές ότι η ικανότητα να βιώνει κανείς σε πρώτο πρόσωπο, δηλαδή να «ταυτίζεται» με τις νοητικές καταστάσεις, τις υποκειμενικές εμπειρίες ή τα προσωπικά συναισθήματα των άλλων, είναι μια νοητική ικανότητα που εμφανίζεται πολύ νωρίς, ήδη από το δεύτερο ή τρίτο έτος της ζωής ενός παιδιού! Σύμφωνα με τον John Bowlby, διάσημο Βρετανό ψυχαναλυτή, αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη της ικανότητας της ενσυναίσθησης παίζει η ψυχολογική «προσκόλληση» του νεογέννητου στους γονείς του ή σε όποιον το φροντίζει καθημερινά.

Αλλά και πλήθος ηθολογικών ερευνών (η ηθολογία μελετά τις βιολογικές προϋποθέσεις και τα αίτια της συμπεριφοράς των ζωών) επιβεβαιώνουν ότι το φαινόμενο της προσκόλλησης αποτελεί τη βάση για τη μετέπειτα ανάπτυξη της ενσυναίσθησης τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους. Για παράδειγμα, έχει διαπιστωθεί ότι τα δελφίνια, οι ελέφαντες, διάφορα άλλα θηλαστικά και όλα ανεξαιρέτως τα πρωτεύοντα αποκρίνονται ενσυναισθητικά στον πόνο των άλλων, ειδικότερα όταν με αυτόν που υποφέρει υπάρχει κάποια συναισθηματική προσκόλληση, π.χ. όταν γνωρίζονται από καιρό.

Με άλλα λόγια, τόσο στους ανθρώπους όσο και στα περισσότερο εξελιγμένα ζώα, «χωρίς συναισθηματική προσκόλληση δεν υπάρχει ενσυναίσθηση», όπως υποστηρίζει ο Boris Cyrulnik, ο επιφανής ηθολόγος που διευθύνει το Κέντρο Ηθολογικών Ερευνών στην Τουλόν της Γαλλίας. Οσο λοιπόν μεγαλύτερη είναι η συναισθηματική προσέγγιση και οικειότητα τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ενσυναισθητική απόκριση. Παράλληλα όμως, η ικανότητα εξοικείωσης και συνταύτισης με τους άλλους εξαρτάται, με τη σειρά της, σε μεγάλο βαθμό από την ενσυναισθητική μας ευαισθησία. Οπως το θέτει και ο διάσημος ψυχολόγος Daniel Coleman, «η ενσυναίσθηση οικοδομείται πάνω στην αυτεπίγνωση. Οσο περισσότερο ανοιχτοί είμαστε στις ίδιες μας τις συγκινήσεις τόσο περισσότερο ικανοί θα είμαστε στο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα» (βλ. «Η συναισθηματική νοημοσύνη», εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 148).

Πρόκειται, ωστόσο, για μια νοητική ικανότητα που, προφανώς, εξαρτάται από την οργάνωση και την πολυπλοκότητα του εγκεφάλου που την παράγει. Ομως για τα νευρωνικά ριζώματα της ενσυναίσθησης καθώς και για τις βιολογικές-κοινωνικές προϋποθέσεις αυτής της ικανότητας θα πούμε περισσότερα στο επόμενο άρθρο μας σχετικά με τους «κοινωνικούς» νευρώνες-κάτοπτρα.

Σε μια εποχή κοινωνικής βαρβαρότητας όπως η σημερινή, όπου ο τυφλός οικονομικός ανταγωνισμός συνοδεύεται από τον ακραίο και ανερυθρίαστο εγωτισμό, ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ατόμων οδηγείται σε μια ναρκισσιστική ή, ακριβέστερα, αυτιστική κωφότητα απέναντι στον πόνο και τα δεινά των συνανθρώπων μας. Σήμερα, αυτή η εσωστρεφής και αυτάρεσκη αναζήτηση του «πραγματικού» μας εαυτού αποδεικνύεται ολότελα μάταιη, αφού το αίτημα της «εγωτικής αυτογνωσίας» δεν έχει κανένα απολύτως νόημα εκτός της κοινωνίας και εκτός της Ιστορίας. Αντίθετα, σε συνθήκες βαθειάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης μόνο ενισχύοντας την αλτρουιστική ενσυναίσθηση ίσως καταφέρουμε να διασφαλίσουμε το μέλλον μας ως κοινωνικών πλασμάτων.
Πηγή

====== = = = = = = ======= = = = = = = ======= = = = = = = =======

Έχει ήδη αναπτυχθεί συγκεκριμένη μεθοδολογία από επιστήμονες ερευνητές της εγκληματολογίας προκειμένου να διαπιστώσουν την τάση του ατόμου προς το έγκλημα και το συσχετισμό με το βαθμό της ενσυναίσθησης στο κάθε υποκείμενο ξεχωριστά.

Όσο το άτομο βρίσκεται ξαπλωμένο στον αξονικό τομογράφο, γίνεται παρατήρηση και καταγραφή των συναισθημάτων (της εγκεφαλικής του δραστηριότητας) όσο προβάλλονται εικόνες και καταγράφεται η συναισθηματική αντίδραση σε κάθε μια εξ αυτών.

Advertisements
 

Ετικέτες: , , , , ,

One response to “ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ / EMPATHY

  1. Δημάρετος

    17/04/2017 at 12:31 ΠΜ

    Η δυσενσυναίσθηση είναι η ανικανότητα ενσυναίσθησης – αφορά περισσότερο την ανικανότητα συναισθηματικής ταύτισης με άλλα άτομα (επίσης με καταστάσεις ή ζώα). Η ανικανότητα του να νιώσει κανείς τα συναισθήματα του άλλου. Παρατηρείται συχνά στον αυτισμό και το Aspergerικό φάσμα. Δεν ταυτίζεται με την ανικανότητα συναισθηματικής βίωσης εγγενώς· όμως στατιστικά προκύπτει ότι σχετίζεται όταν εξεταστούν πολλές περιπτώσεις.

     

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: