RSS

Των Ελλήνων οι Γιορτές – ρυθμοί και αλγόριθμοι

29 Αυγ.

 

Χορός5 Τί είναι ρυθμός;

Λεξικό Δημητράκου:

ΡΥΘΜΟΣ (ρέω) και ιωνικός τύπος “ρυσμός”!

1. Η διαδοχή κινήσεων καθ’ ορισμένην τάξιν χρόνων, έμμετρος κίνησης
Πλάτων: Νόμοι 665 Α “της δη κινήσεως τάξει ρυθμός όνομα είη”.
Αριστοτέλης: Πρ. 882b2 “πας ρυθμός ωρισμένη μετρείται κινήσει”.

2. μέτρον, συμμετρία, αναλογία μερών, εν στάσει ως και εν κινήσει.

Ασσύριοι μισθωμένοι μουσικοχορευτές

Ασσύριοι μισθωμένοι μουσικοχορευτές

3. αναλογία, διευθέτησις τάξις (πχ ο ρυθμός της διδασκαλίας, δεν έχεις ρυθμό στη δουλειά σου).

4. ο τρόπος, ο χαρακτήρ του ανθρώπου, το ήθος, η ψυχική κατάσταση.

5. η καθ’ ορισμένην τινά συμμετρία οριζομένη μορφή ή σχήμα.

6. ο τρόπος του σχηματισμού πράγματος τινός.

Άλλο ορισμός λοιπόν και άλλο ο ρυσμός! Ο ορισμός όμως του ρυσμού μπορεί να συμπληρωθεί ως εξής:

Ρυθμός είναι η έμμετρος ροή. Κάθε ροή δεν είναι ρυθμός στο βαθμό που δεν είναι έμμετρη.

Ρυθμός, στη μουσική, είναι η επανάληψη, η ροή πλήθους χτύπων (ομοίων και ανομοίων) στο χώρο.

Στιγμιότυπο αρχαιοελληνικού χωρού από την Πομπηία

Στιγμιότυπο αρχαιοελληνικού χορού από την Πομπηία

Ρυθμός είναι ένα κοινό σημείο αναφοράς που επαναλαμβάνεται στο χώρο ή στον χρόνο.

Ρυθμός είναι τα ομώνυμα κλάσματα των οποίων οι αριθμητές διαφοροποιούνται με αναλογίες, με συμμετρικό, με τακτικό, με έμμετρο, τρόπο. Αλλιώς οι αριθμητές χάνουν τον ρυθμό και γίνονται α-ρυθμητές.

Ρυθμός είναι η τακτική επανάληψη ενός γεγονότος στο χρόνο σε δοσμένο χώρο! πχ οι γιορτές στη νήσο Σ ή στο Α. Όρος (σε μεγάλο βάθος χρόνου, χίλια και πλέον χρόνια!)

Ρυθμός είναι η τακτική επανάληψη ενός γεγονότος στον χώρο σε δοσμένο χρόνο! (πχ: οι στέγες, όχι κατ’ανάγκην ίδιες αλλά όμοιες, από σχιστόλιθο στα χωριά του Πηλίου).

Τι γίνεται αν ο χρόνος ή ο χώρος δεν είναι αντιστοίχως δοσμένα αλλά “κινούνται” ταυτόχρονα; Χάος!

Ένα μέρος της ασχήμιας της μεγαλούπολης είναι η συνεχής αλλαγή του χώρου και μάλιστα μέσα σε μικρά χρονικά διαστήματα. Για να έχουμε ρυθμό πρέπει είτε ο χρόνος είτε ο χώρος να είναι “στάσιμοι”, να “μην κινούνται γρήγορα”, να μην αλλάζουν γρήγορα. Αυτό μπορούμε να το κατανοήσουμε καλύτερα στον ρυθμό της μουσικής.

Ακροβατική φιγούρα, από βάζο στο Βρετανικό μουσείο

Ακροβατική φιγούρα, από βάζο στο Βρετανικό μουσείο

Για τον ίδιο λόγο μας αρέσει να γιορτάζουμε (αλλά και να ζούμε) σε μέρη “γραφικά”, που κρατάνε δηλ. τον ίδιο ρυθμό “ακινητώντας”, “παγώνοντας”, “φρενάροντας” τις αλλαγές στον χώρο, σε μέρη μη επιδεχόμενα γρήγορες αλλαγές στον χώρο τους.

“Η κίνηση είναι ο χρόνος. Η στάση είναι η αιωνιότητα. Η συνάρτησή τους είναι το τώρα” Γ. Κόρδης.

Η κίνηση σπάει τη συμμετρία αλλά και η συμμετρία σπάει την κίνηση.

Ένα μέρος που δεν έχει ρυθμό μπορεί να έχει όμορφα τα μέρη του αλλά ποτέ δεν είναι όμορφο το όλον. Παράδειγμα η Εκάλη και η Πολιτεία, έχουν ωραία σπίτια αλλά δεν είναι ωραίοι οικισμοί.

Ο ρυθμός είναι στοιχείο του κάλλους. (Ευρυθμία – Συμμετρία -Αναλογία, λέγαν και οι Αρχαίοι και οι Βυζαντινοί)

Συνεπώς ο ρυθμός της φύσης είναι στοιχείο του κάλλους της.Χορός8

Ο ρυθμός είναι τρόπος ύπαρξης της φύσης.

Ο ρυσμός είναι το “σημείο” εκείνο όπου το Χάος γίνεται Τάξη! Ο ορισμός όχι πάντα.

(“κάτι” επαναλαμβάνεται “τακτικά” κι όχι “χαωτικά”).

Ο ρυθμός είναι ο τρόπος που το “μέρος” μετέχει του όλου χωρίς να απωλέσει την ιδιαιτερότητά του! Όπως και στους κύκλιους ελληνικούς χωρούς!

Οι γιορτές λοιπόν είναι έμμετρος ροή, είναι ρυθμός! Οι σταθερές και οι κινητές!

Οι κινητές: αυτοσχεδιασμός μέσα στον ρυθμό της φύσης!!! Είναι ένας “βαθμός ελευθερίας” μέσα στο πλήρως τεκτοποιημένο. Είναι ένα σκέρτσο, κι αυτό όμως συναρτόμενο από τη φύση και τους ρυσμούς της και τους ορισμούς της. (πχ το Πάσχα και το “θεμέλιο” του Ήλιου και της Σελήνης). Όπως ο μουσικός αφήνει τον χορευτή να του “δείξει” τον τρόπο του, όπως ο τραγουδιστής, κατ’ εντολήν της Σ.Μπέλου, “βάζει” το ζεμπέκικο στα πόδια του χορευτή.

Μια κίνηση από τον αρχαιο-ελληνικό 'χορό της γλαύκας' - από ζωγραφιά στη Πομπηία

Μια κίνηση από τον αρχαιο-ελληνικό ‘χορό της γλαύκας’ – από ζωγραφιά στη Πομπηία

Τα πάντα-όλα όμως μέσα στο σκοπό του τραγουδιού.

Οι μετέχοντες των γιορτών μετέχουν του ρυθμού, ρέουν εμμέτρως!

Χορεύουν! Αλλά και… χωρεύουν!

Η κοινωνία…. ρυθμίζεται…. χορεύει…. χωρεύει… αυτορρυθμίζεται!

Στον βαθμό που οι γιορτές εικονίζουν το ρυθμό του Σύμπαντος Κόσμου όπως εκείνος “παίζεται” από τον Υπεράχρονο Μουσικό, η κοινωνία ρυθμίζεται, η κίνησή της ακολουθεί, συντονίζεται με το ρυθμό της φύσης. Όλα γίνονται Ένα, συγκλίνουν στην των πάντων ένωση.

Η κοινωνία εντάσσεται, ρυθμίζεται, μετέχει του κοσμικού πλου εν Χριστώ!

Σημείωση κρίσιμη: Ο Σύμπαν Κόσμος πιστεύω ότι είναι ορατός, αισθητός και νοητός (κατά μια ανιούσα κλίμακα αντίληψης) κατά το μεγαλύτερό του μέρος από τούτη εδώ την μικρή πλανητική κουκίδα που λέγεται Γη. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση το Σύμπαν έχει κέντρο κι αυτό είναι η Γη.

Τούτο συμβαίνει γιατί εδώ υπάρχει η Ζωή κι ο Άνθρωπος και δεν συγκρίνουμε ποσοτικά τα μεγέθη αλλά συγκρίνουμε… ποσοτικά τις ποιότητες! Όσο μεγάλο ποσοστό του Σύμπαντος κι αν κατέχει η Σκοτεινή Ύλη, η Γη “βαραίνει”περισσότερο, είναι το ποιό “μεγάλο”, το πιο πυκνό μέρος του Σύμπαντος. Μέχρι να βρεθεί μια ακόμα “Γη”, πράγμα που δεν πιστεύω! Άρα ως ρυθμός του Σύμπαντός Κόσμου μπορεί να θεωρηθεί ο ρυθμός της Γης υποχρεώνοντας και τις θεωρίες μας να ακολουθήσουν την ελλειπτική τροχιά της.

Ποιός είναι ο ρυθμός της φύσης, ο αντιληπτός από του Αρχαίους και τους Βυζαντινούς;

είναι η κίνηση της Γης
είναι η κίνηση της Σελήνης
είναι η κίνηση του Ήλιου

όλες οι γιορτές μας είναι ορόσημα του ρυθμού της φύσης, είναι ορόσημα του χρόνου στο χώρο, είναι ορόσημα του Τρόπου!

Είναι οι “Ερμών κεφαλές” του χρόνου γιατί “ο χρόνος τρέχει χύμα κι εμείς του δίνουμε το σχήμα” (Σαββόπουλος).

Για να υπάρχει πλήρης ρύθμιση, πρέπει η ρύθμιση να γίνεται για όλα τα μέρη-μέλη της κοινωνίας και σε κάθε σημείο της. Όπως ακριβώς και ο χορευτής όπου ακολουθεί το ρυθμό με όλα τα μέλη του σώματός του και σύμφωνα με τη δική του συγκρότηση, τη δική του αίσθηση του ρυθμού, όλοι δε μαζί οι χορευτές ακολουθούν το ρυθμό του κύκλιου χορού συστρεφόμενοι στον χώρο.

Χορός4 “Χρονολειτουργικός εορτολογικός αλγόριθμος του Βυζαντινού Πολιτισμού”!!!

Η εκπληκτική αυτή κουβέντα, που πρώτος διατυπώνει ο Θ. Ι. Ζιάκας, τα λέει όλα.

Ελπίζω ο Θόδωρος Ζιάκας να μου επιτρέψει τη μικρή προσθήκη των δύο συλλαβών…“χωρο” ώστε να αποκτήσουμε συμβατότητα εννοιολογική με τη σύγχρονη αντίληψη των φυσικών για το χωροχρονικό συνεχές.

“Χωροχρονολειτουργικός εορτολογικός αλγόριθμος του Βυζαντινού Πολιτισμού” λοιπόν.

Πάμε τώρα να δούμε τί είναι αλγόριθμος (αλγόρυθμος, υποθέτω ότι οι περισσότεροι/ες ξέρετε τί είναι. Όσους/σες δεν ξέρουν τους παραπέμπω, ενδεικτικά, σε τραγούδια του Σ. Καζαντζίδη, σε αμανέδες κλπ).
“Ως αλγόριθμος ορίζεται μια πεπερασμένη σειρά ενεργειών, αυστηρά καθορισμένων και εκτελέσιμων σε πεπερασμένο χρόνο, που στοχεύουν στην επίλυση ενός προβλήματος”. Βικιπαίδεια.

Τί είναι αυτό που κάνει τη γιορτή να είναι ό,τι είναι; Τί κάνει η κοινωνία όταν γιορτάζει; Ποιές οι κοινές ενέργειές της;
● πάει στην εκκλησία -σχετίζεται με το θείον
● ακούει και παίζει μουσική
● χορεύει
● τρώει
● προετοιμάζεται από κοινού
● ερωτεύεται
● συνευρίσκεται σε έναν τόπο με έναν τρόπο (ζώντες και τεθνεώτες)
● συνομιλεί

Γιορτή είναι ό,τι συνδέει, συσχετίζει, γεφυρώνει, το πνεύμα με την ύλη, τον Θεό με τον άνθρωπο, την ψυχή με το σώμα και λαμβάνει χώρα… και χώρο κατά τακτά χρονικά διαστήματα!!!

“Κυριακή κοντή γιορτή”. Η πιο κοντινή γιορτή, η πιο ταχτική.

Όσο πιο ωραίος είναι το θεός τόσο πιο ωραίο και το αποτέλεσμα της σχέσης μαζί Του.

Κατά τον αγά και το πεσκέσι.

Κι ο δικός μας ο Θεός εστί ‘Ο,τι Καλό, εστί Αγάπη!

Συνεπώς οι γιορτές μας είναι γιορτές Ομορφιάς και Αγάπης. Είναι γεμάτες χαρά επειδή συναντάμε κάθε τόσο κι όλοι μαζί το Κάλλος του Θεού μέσα στον Άλλο, μέσα στη Φύση. Για χάρη αυτής της χαράς υποβάλλουμε μάλιστα το σαρκίον μας σε κόπους και βασάνους: προετοιμασίες στα σπίτια για φαγητά και γλυκά, πορείες για να πάμε επί τ(ρ)όπου, νηστείες κλπ).

Προσοχή! ο άνθρωπος της νήσου Σ (παραδείγματος χάριν) ή ακόμη περισσότερο του Α. Όρους (πάλι παραδείγματος χάριν), λόγω της φύσης και του μοναστικού τρόπου αντίστοιχα, μετακινείται σπάνια και δύσκολα. Άρα η επανάληψη των γεγονότων στο χρόνο σε δοσμένο χώρο τον βοηθάει να βρίσκει το ρυθμό και ίσως αυτό τον κάνει να μεταδίδει το ρυθμό και στον χώρο, στον δοσμένο χρόνο της ζωής του. Αυτή είναι έτσι κι αλλιώς πράξη ερωτική! Έτσι εξηγείται πώς άνθρωποι απλοί, χωρίς να είναι καλλιτέχνες όπως εμείς τους εννοούμε σήμερα, φτιάχνουν πράγματα εξαιρετικού κάλλους, συμμετρικά και αρμονικά!

Χορός3 Κι άλλη σημείωση κρίσιμη: Και στον Έρωτα αυτό κάνουμε. Ερωτευόμαστε εκείνον/η όταν ταιριάζει ή και “τακιμιάζει” ο ρυθμός του/της με τον δικό μας. Διερευνούμε, εντοπίζουμε, προσλαμβάνουμε  τον ρυθμό του Άλλου/ης. Τον ανταποδίδουμε δε… με άλλα μέσα.

Αυτό το… κοινωνικοποιημένο κάλλος ωθεί και τους εγκαταβιούντες στη νήσο Σ, να επιδίδονται σε ακατάσχετη… ριματουργία, πριν, μετά και κυρίως κατά την εορτή! Τα “ποιητικά” τους, όπως οι ίδιοι αποκαλούν τα τετράστιχα, είναι το πλέον απαραίτητο… έδεσμα των γιορτών τους.

Συμπέρασμα: το κάλλος με τα στοιχεία του (αναλογία, συμμετρία, ευρυθμία) είναι διδακτά! Μπορούν να τα διδαχθούν οι άνθρωποι, να εθιστούν σε αυτά έτσι ώστε να τα κάνουν μέρος των ενεργειών τους.

Σημείωση κι άλλη: συσχέτισε με τους Ινδούς εκείνους που φτιάχνουν ακόμα τώρα τα μηχανικά μέρη από τα αρκεβούζια χωρίς κανένα όργανο μέτρησης, ή με τους παλιούς Μυκονιάτες που φτιάχνανε τα σπίτια τους:“χωρίς πήχυ και ράμα”όπως μου έλεγε ο Μπάρπα-Αντώνης ή με τους Βίκινγκς που έφτιαχναν τα καράβια τους χωρίς σχέδια, με “το μάτι”.

Οι γιορτές τη νήσου Σ τελετές και… τελεστές νοήματος!

Διακρίνουμε

• Ανάλογα με το ποιοί είναι οι εορτάζοντες (σε ποιούς λέμε “χρόνια πολλά”)
-γενικές, γιορτάζει όλο το νησί, γιορτάζει το Πρόσωπο του Τ(ρ)όπου.
-προσωπικές, γιορτάζουν οι Αντώνιδες, οι Μαρίες κλπ
-“οικογενιακές”, γάμοι, βαφτίσια, κηδείες, μνημόσυνα, είναι γιορτές-ορόσημα της οικογένειας
• Ανάλογα με το πού γιορτάζεται η κάθε γιορτή και ποιοί είναι οι εορτάζοντες:
-ένα μέρος………… όλη η κοινωνία (πολιούχος της νήσου Σ, η Ανάληψη του Κυρίου, στην συγκεκριμένη εκκλησία και πουθενά αλλού, όλος ο Κόσμος του νησιού… ομού).
-όλα τα μέρη…………όλη η κοινωνία. (πχ Πάσχα) Όλες οι ενορίες και μετά λειτουργούνται όλες οι εκκλησίες.
-λίγα μέρη…… λίγα πρόσωπα (πχ Αη Γιώργης σε λίγες εκκλησίες και κάποιοι που έχουν το όνομα)
Χορός2• Γιορτές εκάστου προσώπου που λαμβάνουν χώρα και… χώρο, άπαξ.

Γέννηση
Βάπτιση
Γάμος
Θάνατος

Είναι τυχαίες στο χρόνο αλλά ρυθμίζονται ως έναν βαθμό, αυθορμήτως – ενδογενώς η Γέννηση, ανάλογα με τις εποχές και τις εργασίες προγραμματίζεται η Βάπτιση και ο Γάμος.

Ο Γάμος, με την επική μορφή που παίρνει (τρεις μέρες γλέντι), είναι αρκετά δύσκολο να απαναληφθεί ακόμα κι αν δεν απαγορεύει κανένας το διαζύγιο. Ενδιαφέρον θα είχε να δούμε σε μια “ρυθμισμένη” κοινωνία, πότε γίνονται οι περισσότερες γεννήσεις, να δούμε αν και πόσο οι άνθρωποι ερωτοτροπούν περισσότερο την εποχή των μεγάλων γιορτών! Οι προσωπικές γιορτές είναι γιορτές ακόμα και γιατί ακολουθούν τον τρόπο των υπολοίπων γιορτών: σύναξη, μουσική, χορός, θείον, συνομιλία, φαγητό. (στην Κηδεία ο “χορός” είναι απλή, αργή κίνηση: η πομπή και το “δεύτε τελευταίον ασπασμόν”).

• Ειδικά στη νήσο Σ υπάρχει και μια άλλη μορφή γιορτής: γιορτάζει ο “πανηγυράς”, εκείνος δηλ. που παραδίδει την εικόνα του αγίου στον επόμενο ενώ την είχε στο σπίτι του κατά το παρελθόν έτος. Είναι γιορτή του συγκεκριμένου προσώπου η οποία μεταβιβάζεται ως σκυτάλη, από τον έναν στον άλλο εκουσίως!

Δεν γίνεται γιορτή – ρύθμιση της κοινωνίας χωρίς:
● σύναξη
● συνομιλία
● προδιάθεση, προετοιμασία (ψυχολογική και άλλη, το να αναμένουμε το Πάσχα και να το προετοιμάζουμε είναι κιόλας γιορτή)

Κοινός χώρος διασκέδασης - Πομπηία

Κοινός χώρος διασκέδασης – Πομπηία

Δεν γίνεται γιορτή χωρίς:
● Μουσική
● Χορό
● Φαγητό
● Θεό
● ‘Ερωτα

Όλα έχουν σχέση με την ύλη, είναι ΚΑΙ υλική σχέση! Και ακριβώς για να εμπνεύσουμε την ύλη γίνεται όλο αυτό το “νταβαντούρι”. πχ πάνε στην κορφή της νήσου Σ για να γιορτάσουμε τον Προφήτη Ηλία αν και έχει άλλους τρεις που μάλιστα πηγαίνουν κι αυτοκίνητα. Έχω ακούσει επίσης ότι οι μοναχοί του Α. Όρους, όταν ανεβαίνουν στην κορυφή του Άθωνος για να τελέσουν τη λειτουργία του Σωτήρος, μαζί απαραιτήτως παίρνουν και λουκούμια. Λουκούμια και ρακή, συμπληρώνουν ένα φορτίο μουλαριού! Κάπου διακόσια κιλά στο σύνολο!

Χορός7 Κίνηση -Μάζα (και μάσα)- Ενέργεια! Ανθρώπινα όλα και Θεϊκά!

Όλα είναι Ελευθερία και Αγάπη αφού τίποτα από αυτά δεν ευδοκιμεί στη σκλαβιά και στο μίσος.

Όλα αυτά απελευθερώνουν τον άνθρωπο εντάσσοντάς τον στο σύνολο με την δική του ξεχωριστή ιδιοπροσωπία, τον φέρνουν πιο κοντά -ενίοτε και μέσα- στον ίδιο το Θεό.

Καλή χρονιά…σύντροφοι!!!

Μερικές σημειώσεις ακόμη:

1. Οι ευσεβιστές αναγνώστες ας μη μου θυμώσουν και ας μη με μαλώσουν, μέρες που είναι, για την προσφώνηση “σύντροφοι”. Είμαστε σύντροφοι από τη στιγμή που καταλύουμε την ίδια τροφή του πνεύματος ην μερικές φορές σερβίρω αυτοπροσώπως διακονώντας την κοινή πνευματική μας τράπεζα.

2. Η νήσος Σ είναι υπαρκτή και όποιος έχει πάει θα καταλάβει εύκολα ποιά είναι. Αποσιωπώ σκοπίμως το όνομά της για να μην ενθαρρύνω τον… “θρησκευτικό τουρισμό”. Το θέμα μας εδώ και παντού δεν είναι να μάθουμε πού γίνονται ωραία πράγματα για να πάμε εκεί αλλά να μάθουμε πώς γίνονται τα ωραία πράγματα για να τα μιμηθούμε κι εμείς στη ζωή μας εδώ και τώρα. Στόχος είναι η παροντοποίηση της παράδοσης στη ζωή μας κι όχι η παρελθοντοποίηση της ζωής μας στην παράδοση. Σωστά;

3.Το κείμενο είναι σε μορφή σημειώσεων. Αλλιώς θα ήταν τεράστιο. Είναι μια μικρή απόπειρα αποκρυπτογράφισης του κρυμμένου κάλλους στον εορτολογικό αλγόριθμο της Ελληνίδος Ανατολής. Προσφέρεται για σκέψη και για συζήτηση. Ελπίζω να προκαλέσει και να προσκαλέσει και τις δύο, ν’αφήσει δε μακριά την τρίτη… την έριδα.

του Γιώργου Μιλτ. Σαλεμή

Πηγή

Χορός1

Advertisements
 

Ετικέτες: , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: